نخل گرداني-آیین ها و مراسمات 1
نويسنده:رضا زنجاني طبسي*
منبع : سایت راسخون
از مقالات برگزیده ی مسابقه ی روایت محرم
بررسي اجمالي اين رسم عاشورايي در شهرستان طبس (گلشن)
گوستاو لوبون : توده ها فقط به توسط تصاوير فکر مي کنند و به کمک تصاوير تحت تأثير قرار مي گيرند .فقط تصاوير ايشان را ميرمانند و يا وسوسه مي کنند و تنها تصاوير انگيزه رفتار آنها هستند. به همين دليل است که نمايش هايي تئاتري که تصوير را در واضح ترين شکل آن ارائه مي دهند، در توده ها هميشه تاثير عظيمي بر جاي مي گذارند.
- مراسمي مشابه نخل گرداني که در پاکستان برگزار مي گردد..
چکيده
ايران ، جامعه اي سنتي است که در آن تاريخ با بسياري از باورها و اعتقادها در آميخته و رويدادهاي تاريخي به شکل روايت هاي اسطوره اي بروز مي کند .مسلمانان ايران هر ساله با نمايش و حمل تابوت هاي تمثيلي شهيدان در مراسم عزاداري ماه محرم مي خواهند خاطرات رنج و مصايب شخصيت هاي مذهبي را بازسازي کنند . شيعيان ايران ، در نمايش هاي آييني و دسته هاي عزاداري خود در ماه محرم ، صندوق هايي را به شکل ضريح يا نخل و مانند آن آراسته مي کنند و به نام تابوت شهدا در گذرگاه ها و محله ها مي گردانند و اين آييني است که نسل به نسل حفظ شده است . ساختن تابوت هاي تمثيلي شهدا پيشنيه اي بسيار دور دارد. عموميت اين مراسم و شهرت نخل در سراسر ايران از ساير رسوم و نشانه ها بيشتر است و با توجه به مشاهدات و مطالعات مي توان گفت که در اغلب نقاط ايران مردم يا نخل دارند و يا آن را مي شناسند . حتي وسعت حضور و اجراي اين آيين، مرزهاي ايران را درنورديده و به وسعت جهان و فرهنگ مسلمانان شيعه برگزار مي شود . مردم هر ناحيه نخلي در تکيه ها و حسينيه ها دارند که در عاشورا آن را مي بندند و همراه اسباب ديگر عزاداري در دسته هاي سوگوار حرکت مي دهند .با اجراي اين مراسم ، مردم وقايع قدسي روزگاران گذشته را در زندگي روزانه شان احيا مي کنند . گويي مي خواهند به حضور دوباره آن واقعه درزمان حال تحقق ببخشند .در کشور خودمان اصلي ترين مراکز برگزاري اين رسم باشکوه و پررمز و راز به طور عمده در شهرها و آباديهاي اطراف کوير مرکز ايران به چشم مي خورد يعني از جنوب خراسان گرفته تا سمنان، دامغان، خمين، نواحي قم، کاشان، ابيانه، خور ويابانک، زواره، اردستان، نايين و طبس و ... و در بين اين مناطق، بيشترين، گسترده ترين و شاخص ترين نخلها در استان يزد، متمرکزهستند.در اين مقاله ضمن بررسي سير تاريخي و فلسفه نخل گرداني ، به طور اجمالي آيين نخل گرداني در شهرستان طبس مورد پژوهش قرار گرفته است.براي اين تحقيق حتي الامکان سعي شده است گزارشي تصويري نيز ارائه گردد.
کليد واژه ها: نخل گرداني ، نماد ، عاشورا ، تابوت واره
مقدمه:
محرم جلوه اي از استقامت اهل بيت (ع) است در برابر ظلمي که اسلام را در پشت پرده اي سياه پنهان کرده بود و اکنون بعد از سالها مردم اين ديار شيعه با تکرار سنت ها تلاش مي کنند ياد آن شهداي راستين را جاودانه گردانند . صورتهاي تمثيلي و رمزي رفتارهاي مذهبي و کاربرد اشياي نمادين درمناسک و مراسم مذهبي داراي معاني ويژه اي است که درك آنها و ارزشيابي آنها با معيارهاي بيرون از حوزه تفکرات ديني بيگانه با عقايد مردم تا حدودي دشوار مي نمايد. آيين هاي نخل گرداني و تابوت گرداني در دسته هاي عزادار در ايام سوگواري از اين دست عزاداري هاي سمبوليک است .گرداندن تابوت شهادت و نخل گرداني در دسته هاي عزا به منزله لشکريان رزمنده شهيدان اند که حضور قدرت الهي را در جمع عزاداران و پيروزي سپاه حق بر باطل و حيات جاودانه شهيدان را متجلي مي کند.اين آيين در حالي که به اقتدار و شکوه قدسي شهيدان اشاره دارد ، حديث قدرت خداوند و مقام والاي شهيد را متجلي مي کند. ساختن تابوت هاي تمثيلي شهدا پيشنيه اي بسيار دور دارد . طبق روايات تاريخي ، مردم سرزمين ماوراء النهر تا نخستين دوره هاي اسلامي ، هر ساله در مراسم يادمان سال مرگ سياوش ، قهرمان اسطوره اي ايران ه خون پاکش به ناحق بر زمين ريخت تابوت او را مي ساختند و در شهر مي گرداندند .بسياري از سياحاني که به ايران سفر کرده اند هم جسته و گريخته از اين رسم در سفرنامه هايشان ياد کرده اند . مثلاً پيترو دلاواله -که يک جهانگرد ايتاليايي است - در دوره شاه عباس اول به ايران سفر مي کند و شاهد حرکت دسته هاي نخل گردان بوده است . در زمان صفويه و چه پس از آن ، در عصر زنديان و قاجار نيز جهانگردان زيادي به ايران سفر کردند و ضمن ديدن شهرهاي مختلف ايران ، مطالبي هم در باره سنتهاي مذهبي مردم و نخل گرداني نوشته اند. پيشينيه رسم نخل گرداني در مراسم عزاداري به دوره هاي پيش از صفويه مي رسد. بسياري از نويسندگان هم رسم نخل بندي و نخل گرداني را از بدعت هاي صفويان در ايران دانسته اند . اصولاً نخل به مفهوم درخت خرماست و در اصطلاح عاميانه به هر درخت و درختچه اي تزييني هم نخل گويند .اما در مراسم عزاداري اصطلاح نخل به تابوت واره اي مي گويند که آن را بر دوش مي کشند .اين وسيله اتاقکي چوبي و حجيم و به شکل مکعب مستطيل است که از چوب بستي و با يک کف بندي تشکيل شده است . الواري که در کف به کار مي رود ، معمولاً يک متر بالاتر از پايه هاي ستون ها قرار گ فته اند . دو سر هر يک از تيرها حدود يک متر از 4 طرف کف ديواره نخل بيرون آمده و در واقع ، دستگيره نخل را تشکيل مي دهد . شکل ظاهري برخي نخلها جناغي شکل سروي و برخي به صورت يک جناغ قوسي شکل است.البته نخل ، شباهتي به درخت خرما ندارد و تا به حال هم نخلي که به شکل درخت خرما ساخته شده باشد ، ديده نشده است . معمولاً نخل را در نخستين دهه ماه محرم و اکثر اوقات دو يا سه روز پيش از تاسوعا مي بندند . آراستن نخل و بستن آن يک تا چند روز طول مي کشد و اين زمان بستگي به کوچک و بزرگ بودن نخل و مقدار لوازم و اشيا تزييني و بويژه نوع آذين بندي آن دارد. جالب است با اصطلاح « باباي نخل » هم آشنا شويم. باباي نخل معمولاً فردي است که براي آذين بندي نخل و بستن آن بسيارآزموده و با مهارت است و همان کسي است که در آخر مراسم ، تمام زيورآلات و تزيينات نخل را در صندوقچه يا بقچه اي نزد خود تا سال آينده نگاهداري مي کند . در بسياري از روستاها کار نخل آرايي و نگهداري و مراقبت از اشياي تزييني نخل ، به يک خانواده معين اختصاص دارد .از قديم الايام در آيين نخل داري و نخل گرداني ، نوعي تقسيم کار و نقش و وظيفه و حقوق اجتماعي براي خاندان قديمي محله هاي شه و يا ده برقرار بوده است . مردم هم بر طبق سنتهاي پدران و نياکان خود ، وظايف مربوط به نخل بندي و نخل گرداني در هر محل را مختص خانواده هاي مشخصي مي دانستند . از مقام و منزلت باباي نخل هم که برايتان گفته شد . روز عاشورا نخل سياه پوش آذين بسته را بلند مي کنند ، با آداب خاصي مي گردانند و همراه با دسته هاي سينه زن و زنجيرزن به گذرگاه هاي محله مي برند . گاهي هم ب زيارتگاه يا امامزاده محله يا به محل مجلس عزاداري و روضه خواني يا به درخانه هاي روحاني بزرگ يا شهر يا ده حمل مي کنند. بعضي نخلها بسيار بزرگ و سنگين هستند که دهها مرد تنومند و قوي هيکل هم ممکن است بسختي آن را بر شانه هاي خود حمل کنند .هر دسته ، راهنمايي دارد که در گذرگاه هاي ويژه به حاملان نخل فرمان ايست مي دهد تا نوحه خواني و استراحت کرده و احتمالاً نخل کش را هم تعويض نمايند . حتماً ديده ايد که براي بلند کردن نخل ، مردان جوان و تنومند به زير نخل مي روند و دستگيره هاي چهار جانب آن را مي گيرند و« يا حسين »گويان آن را بلند مي کنند و دستگيره ها را روي بالشتک هاي پارچه اي که بر سر شانه هاي خود قرار داده اند، مي گذارند . تعداد نخل کشان هم بستگي به بزرگي و سنگين نخل دارد . غروب عاشورا و پس از آيين شام غريبان ، نخل را به جايگاه خود در حسينيه يا ميدان بر مي گردانند .باباي نخل اشيا و زيورهاي نفيس و گرانبهاي نخل را باز مي کند و در صندوقي قرار داده و به خانه خود مي برد و تا محرم سال بعد ، از آنها مراقبت مي کند . مي دانيد کدام حوزه فرهنگي و جغرافيايي ايران از نظر آيين نخل گرداني اهميت بيشتري دارد؟ در حوزه کوير با همه شهرها و آبادي هايش مراسم نخل گرداني با شور و شوق خاصي برگزار مي شود . هر کدام از شهرهاي کويري مراسم نخل گرداني را به زيبايي و شکوه خاصي اجرا مي کنند . يزدي ها در قديم دو نخل بسيار بزرگ داشتند که يکي از آنها را در ميدان ميرچخماق و نخل ديگر را در ميدان مجاهدين نگهداري مي کردند . هر سال در روز پنجم ماه محرم ، آذين بندي نخل را آغاز و اين کار ر ا در شب عاشورا به پايان مي بردند . مردم هم روز عاشورا دسته دسته براي تماشاي نخل و هم گرداندن آن به اين دو ميدان مي رفتند . نخل کشان يک سردسته داشتند که به هنگام بلند کردن نخل ، خبردار مي گفت ، جوانان نخل را برداشته و بر دوش خود قرار داده و آن را حرکت مي دادند. آداب عزاداري محرم از جم پديده هاي فرهنگي است که با حفظ عناصر اصول خلاقيتهاي اجتماعي، فرهنگي و اقليمي جوامع مختلف آراسته شده و اگر چه داراي مضامين واحدي است اما به تبع حوزه هاي فرهنگي با نمودهاي مختلفي ديده مي شود . يکي از مراسمهاي عزاداري که با وسعت زيادي در نقاط مختلف ايران و با تأثير از شرايط فرهنگي و اقليمي خاص آن مناطق، به اجرا درمي آيد، مراسم "نخل برداري " يا "نخل گرداني" است که با مفهوم تشييع پيکر مقدس سيد الشهدا (ع) در روز عاشورا برپا مي شود.
به نظر مي رسد عموميت اين مراسم و شهرت نخل در سراسر ايران از ساير رسوم و نشانه ها بيشتر است و با توجه به شاهدات و مطالعات مي توان گفت که در اغلب نقاط ايران مردم يا نخل دارند و يا آن را مي شناسند . از سال 1313 تا 1320 شمسي که رضاخان مخالفت خود را با اين مراسم آشکار کرد ، مردم ايران به صورت پنهاني و در خانه ها مراسم سوگواري را انجام
مي دادند و تحت هيچ شرايطي از اين فعاليت عظيم مذهبي دست برنداشتند.
بنابراين، فلسفه پيدايي چنين صورتهاي مثالي و شبيه ها و تابوت واره ها در رفتارهاي آييني عبادي مردم هر جامعه را بايد در فرهنگ ديني همان جامعه و درنظام اعتقادي مردم آن درگذشته هاي دور و در تاريخ اسطوره اي و فرهنگهاي درآميخته آن مردم جست وجو کرد . ازطرفي ديگر مراسم و مناسک محرم بويژه عاشورا و تاسوعا و ده روزه اول محرم علاوه بر اينکه
جنبه مذهبي براي مردم اين سرزمين داشته باشد، ريشه در باورهاي اسطوره اي و آرماني آنهادارد و حتي بسياري از افرادي که چندان پايبند به آداب و سنن مذهبي نيستند، براي اين ايام ومراسم و رسومات آن ارزش فراواني قائلند و بدان پايبندند . سوال اصلي اين است که اين رسم ورسومات از کجا و کي درميان شيعيان جهان و البته ايران رواج و رونق يافته؟ اين علم و بيرق و
علامتها نماد و نشانه چيست؟ ريشه در کدام باور و حادثه تاريخي مان دارند؟ و چگونه با گذشت ايام دستخوش تغيير و تحولات شده اند و تا به شکل امروزي درآمده اند؟ براي يافتن پاسخ سوالات فوق بايد پيش از هر بحث و عنوان موضوعي به سابقه و سليقه و پيشينه تاريخي واسطوره اي اين رسم و رسومات پرداخت.
منبع : سایت راسخون
از مقالات برگزیده ی مسابقه ی روایت محرم
بررسي اجمالي اين رسم عاشورايي در شهرستان طبس (گلشن)
گوستاو لوبون : توده ها فقط به توسط تصاوير فکر مي کنند و به کمک تصاوير تحت تأثير قرار مي گيرند .فقط تصاوير ايشان را ميرمانند و يا وسوسه مي کنند و تنها تصاوير انگيزه رفتار آنها هستند. به همين دليل است که نمايش هايي تئاتري که تصوير را در واضح ترين شکل آن ارائه مي دهند، در توده ها هميشه تاثير عظيمي بر جاي مي گذارند.
- مراسمي مشابه نخل گرداني که در پاکستان برگزار مي گردد..
چکيده
ايران ، جامعه اي سنتي است که در آن تاريخ با بسياري از باورها و اعتقادها در آميخته و رويدادهاي تاريخي به شکل روايت هاي اسطوره اي بروز مي کند .مسلمانان ايران هر ساله با نمايش و حمل تابوت هاي تمثيلي شهيدان در مراسم عزاداري ماه محرم مي خواهند خاطرات رنج و مصايب شخصيت هاي مذهبي را بازسازي کنند . شيعيان ايران ، در نمايش هاي آييني و دسته هاي عزاداري خود در ماه محرم ، صندوق هايي را به شکل ضريح يا نخل و مانند آن آراسته مي کنند و به نام تابوت شهدا در گذرگاه ها و محله ها مي گردانند و اين آييني است که نسل به نسل حفظ شده است . ساختن تابوت هاي تمثيلي شهدا پيشنيه اي بسيار دور دارد. عموميت اين مراسم و شهرت نخل در سراسر ايران از ساير رسوم و نشانه ها بيشتر است و با توجه به مشاهدات و مطالعات مي توان گفت که در اغلب نقاط ايران مردم يا نخل دارند و يا آن را مي شناسند . حتي وسعت حضور و اجراي اين آيين، مرزهاي ايران را درنورديده و به وسعت جهان و فرهنگ مسلمانان شيعه برگزار مي شود . مردم هر ناحيه نخلي در تکيه ها و حسينيه ها دارند که در عاشورا آن را مي بندند و همراه اسباب ديگر عزاداري در دسته هاي سوگوار حرکت مي دهند .با اجراي اين مراسم ، مردم وقايع قدسي روزگاران گذشته را در زندگي روزانه شان احيا مي کنند . گويي مي خواهند به حضور دوباره آن واقعه درزمان حال تحقق ببخشند .در کشور خودمان اصلي ترين مراکز برگزاري اين رسم باشکوه و پررمز و راز به طور عمده در شهرها و آباديهاي اطراف کوير مرکز ايران به چشم مي خورد يعني از جنوب خراسان گرفته تا سمنان، دامغان، خمين، نواحي قم، کاشان، ابيانه، خور ويابانک، زواره، اردستان، نايين و طبس و ... و در بين اين مناطق، بيشترين، گسترده ترين و شاخص ترين نخلها در استان يزد، متمرکزهستند.در اين مقاله ضمن بررسي سير تاريخي و فلسفه نخل گرداني ، به طور اجمالي آيين نخل گرداني در شهرستان طبس مورد پژوهش قرار گرفته است.براي اين تحقيق حتي الامکان سعي شده است گزارشي تصويري نيز ارائه گردد.
کليد واژه ها: نخل گرداني ، نماد ، عاشورا ، تابوت واره
مقدمه:
محرم جلوه اي از استقامت اهل بيت (ع) است در برابر ظلمي که اسلام را در پشت پرده اي سياه پنهان کرده بود و اکنون بعد از سالها مردم اين ديار شيعه با تکرار سنت ها تلاش مي کنند ياد آن شهداي راستين را جاودانه گردانند . صورتهاي تمثيلي و رمزي رفتارهاي مذهبي و کاربرد اشياي نمادين درمناسک و مراسم مذهبي داراي معاني ويژه اي است که درك آنها و ارزشيابي آنها با معيارهاي بيرون از حوزه تفکرات ديني بيگانه با عقايد مردم تا حدودي دشوار مي نمايد. آيين هاي نخل گرداني و تابوت گرداني در دسته هاي عزادار در ايام سوگواري از اين دست عزاداري هاي سمبوليک است .گرداندن تابوت شهادت و نخل گرداني در دسته هاي عزا به منزله لشکريان رزمنده شهيدان اند که حضور قدرت الهي را در جمع عزاداران و پيروزي سپاه حق بر باطل و حيات جاودانه شهيدان را متجلي مي کند.اين آيين در حالي که به اقتدار و شکوه قدسي شهيدان اشاره دارد ، حديث قدرت خداوند و مقام والاي شهيد را متجلي مي کند. ساختن تابوت هاي تمثيلي شهدا پيشنيه اي بسيار دور دارد . طبق روايات تاريخي ، مردم سرزمين ماوراء النهر تا نخستين دوره هاي اسلامي ، هر ساله در مراسم يادمان سال مرگ سياوش ، قهرمان اسطوره اي ايران ه خون پاکش به ناحق بر زمين ريخت تابوت او را مي ساختند و در شهر مي گرداندند .بسياري از سياحاني که به ايران سفر کرده اند هم جسته و گريخته از اين رسم در سفرنامه هايشان ياد کرده اند . مثلاً پيترو دلاواله -که يک جهانگرد ايتاليايي است - در دوره شاه عباس اول به ايران سفر مي کند و شاهد حرکت دسته هاي نخل گردان بوده است . در زمان صفويه و چه پس از آن ، در عصر زنديان و قاجار نيز جهانگردان زيادي به ايران سفر کردند و ضمن ديدن شهرهاي مختلف ايران ، مطالبي هم در باره سنتهاي مذهبي مردم و نخل گرداني نوشته اند. پيشينيه رسم نخل گرداني در مراسم عزاداري به دوره هاي پيش از صفويه مي رسد. بسياري از نويسندگان هم رسم نخل بندي و نخل گرداني را از بدعت هاي صفويان در ايران دانسته اند . اصولاً نخل به مفهوم درخت خرماست و در اصطلاح عاميانه به هر درخت و درختچه اي تزييني هم نخل گويند .اما در مراسم عزاداري اصطلاح نخل به تابوت واره اي مي گويند که آن را بر دوش مي کشند .اين وسيله اتاقکي چوبي و حجيم و به شکل مکعب مستطيل است که از چوب بستي و با يک کف بندي تشکيل شده است . الواري که در کف به کار مي رود ، معمولاً يک متر بالاتر از پايه هاي ستون ها قرار گ فته اند . دو سر هر يک از تيرها حدود يک متر از 4 طرف کف ديواره نخل بيرون آمده و در واقع ، دستگيره نخل را تشکيل مي دهد . شکل ظاهري برخي نخلها جناغي شکل سروي و برخي به صورت يک جناغ قوسي شکل است.البته نخل ، شباهتي به درخت خرما ندارد و تا به حال هم نخلي که به شکل درخت خرما ساخته شده باشد ، ديده نشده است . معمولاً نخل را در نخستين دهه ماه محرم و اکثر اوقات دو يا سه روز پيش از تاسوعا مي بندند . آراستن نخل و بستن آن يک تا چند روز طول مي کشد و اين زمان بستگي به کوچک و بزرگ بودن نخل و مقدار لوازم و اشيا تزييني و بويژه نوع آذين بندي آن دارد. جالب است با اصطلاح « باباي نخل » هم آشنا شويم. باباي نخل معمولاً فردي است که براي آذين بندي نخل و بستن آن بسيارآزموده و با مهارت است و همان کسي است که در آخر مراسم ، تمام زيورآلات و تزيينات نخل را در صندوقچه يا بقچه اي نزد خود تا سال آينده نگاهداري مي کند . در بسياري از روستاها کار نخل آرايي و نگهداري و مراقبت از اشياي تزييني نخل ، به يک خانواده معين اختصاص دارد .از قديم الايام در آيين نخل داري و نخل گرداني ، نوعي تقسيم کار و نقش و وظيفه و حقوق اجتماعي براي خاندان قديمي محله هاي شه و يا ده برقرار بوده است . مردم هم بر طبق سنتهاي پدران و نياکان خود ، وظايف مربوط به نخل بندي و نخل گرداني در هر محل را مختص خانواده هاي مشخصي مي دانستند . از مقام و منزلت باباي نخل هم که برايتان گفته شد . روز عاشورا نخل سياه پوش آذين بسته را بلند مي کنند ، با آداب خاصي مي گردانند و همراه با دسته هاي سينه زن و زنجيرزن به گذرگاه هاي محله مي برند . گاهي هم ب زيارتگاه يا امامزاده محله يا به محل مجلس عزاداري و روضه خواني يا به درخانه هاي روحاني بزرگ يا شهر يا ده حمل مي کنند. بعضي نخلها بسيار بزرگ و سنگين هستند که دهها مرد تنومند و قوي هيکل هم ممکن است بسختي آن را بر شانه هاي خود حمل کنند .هر دسته ، راهنمايي دارد که در گذرگاه هاي ويژه به حاملان نخل فرمان ايست مي دهد تا نوحه خواني و استراحت کرده و احتمالاً نخل کش را هم تعويض نمايند . حتماً ديده ايد که براي بلند کردن نخل ، مردان جوان و تنومند به زير نخل مي روند و دستگيره هاي چهار جانب آن را مي گيرند و« يا حسين »گويان آن را بلند مي کنند و دستگيره ها را روي بالشتک هاي پارچه اي که بر سر شانه هاي خود قرار داده اند، مي گذارند . تعداد نخل کشان هم بستگي به بزرگي و سنگين نخل دارد . غروب عاشورا و پس از آيين شام غريبان ، نخل را به جايگاه خود در حسينيه يا ميدان بر مي گردانند .باباي نخل اشيا و زيورهاي نفيس و گرانبهاي نخل را باز مي کند و در صندوقي قرار داده و به خانه خود مي برد و تا محرم سال بعد ، از آنها مراقبت مي کند . مي دانيد کدام حوزه فرهنگي و جغرافيايي ايران از نظر آيين نخل گرداني اهميت بيشتري دارد؟ در حوزه کوير با همه شهرها و آبادي هايش مراسم نخل گرداني با شور و شوق خاصي برگزار مي شود . هر کدام از شهرهاي کويري مراسم نخل گرداني را به زيبايي و شکوه خاصي اجرا مي کنند . يزدي ها در قديم دو نخل بسيار بزرگ داشتند که يکي از آنها را در ميدان ميرچخماق و نخل ديگر را در ميدان مجاهدين نگهداري مي کردند . هر سال در روز پنجم ماه محرم ، آذين بندي نخل را آغاز و اين کار ر ا در شب عاشورا به پايان مي بردند . مردم هم روز عاشورا دسته دسته براي تماشاي نخل و هم گرداندن آن به اين دو ميدان مي رفتند . نخل کشان يک سردسته داشتند که به هنگام بلند کردن نخل ، خبردار مي گفت ، جوانان نخل را برداشته و بر دوش خود قرار داده و آن را حرکت مي دادند. آداب عزاداري محرم از جم پديده هاي فرهنگي است که با حفظ عناصر اصول خلاقيتهاي اجتماعي، فرهنگي و اقليمي جوامع مختلف آراسته شده و اگر چه داراي مضامين واحدي است اما به تبع حوزه هاي فرهنگي با نمودهاي مختلفي ديده مي شود . يکي از مراسمهاي عزاداري که با وسعت زيادي در نقاط مختلف ايران و با تأثير از شرايط فرهنگي و اقليمي خاص آن مناطق، به اجرا درمي آيد، مراسم "نخل برداري " يا "نخل گرداني" است که با مفهوم تشييع پيکر مقدس سيد الشهدا (ع) در روز عاشورا برپا مي شود.
به نظر مي رسد عموميت اين مراسم و شهرت نخل در سراسر ايران از ساير رسوم و نشانه ها بيشتر است و با توجه به شاهدات و مطالعات مي توان گفت که در اغلب نقاط ايران مردم يا نخل دارند و يا آن را مي شناسند . از سال 1313 تا 1320 شمسي که رضاخان مخالفت خود را با اين مراسم آشکار کرد ، مردم ايران به صورت پنهاني و در خانه ها مراسم سوگواري را انجام
مي دادند و تحت هيچ شرايطي از اين فعاليت عظيم مذهبي دست برنداشتند.
بنابراين، فلسفه پيدايي چنين صورتهاي مثالي و شبيه ها و تابوت واره ها در رفتارهاي آييني عبادي مردم هر جامعه را بايد در فرهنگ ديني همان جامعه و درنظام اعتقادي مردم آن درگذشته هاي دور و در تاريخ اسطوره اي و فرهنگهاي درآميخته آن مردم جست وجو کرد . ازطرفي ديگر مراسم و مناسک محرم بويژه عاشورا و تاسوعا و ده روزه اول محرم علاوه بر اينکه
جنبه مذهبي براي مردم اين سرزمين داشته باشد، ريشه در باورهاي اسطوره اي و آرماني آنهادارد و حتي بسياري از افرادي که چندان پايبند به آداب و سنن مذهبي نيستند، براي اين ايام ومراسم و رسومات آن ارزش فراواني قائلند و بدان پايبندند . سوال اصلي اين است که اين رسم ورسومات از کجا و کي درميان شيعيان جهان و البته ايران رواج و رونق يافته؟ اين علم و بيرق و
علامتها نماد و نشانه چيست؟ ريشه در کدام باور و حادثه تاريخي مان دارند؟ و چگونه با گذشت ايام دستخوش تغيير و تحولات شده اند و تا به شکل امروزي درآمده اند؟ براي يافتن پاسخ سوالات فوق بايد پيش از هر بحث و عنوان موضوعي به سابقه و سليقه و پيشينه تاريخي واسطوره اي اين رسم و رسومات پرداخت.
+ نوشته شده در ۱۳۹۰/۱۲/۰۹ ساعت توسط دایره المعارف طبس
|