دایره المعارف طبس

‌روستاي خرو در 25 كيلومتري شمال شرق طبس با اقليم ييلاقي در منطقه‌اي كوهستاني واقع و داراي امكانات اقامتي و رفاهي مناسب است. از جاذبه‌هاي مهم اين روستا قلعه خرو، طاق شاه‌عباسي، چشمه آب‌گرم معدني مرتضي‌علي، چشمه جعفري، درخت سرو كهن سال و خانه گبر است. مبدا آبي كه اغلب مزارع و باغات طبس را مشروب مي‌كند و از طريق نهر آبي به طبس منتقل مي‌شود از اين ناحيه منشاء مي‌گيرد

سرو روستاي خرو از ميراث‌ طبيعي طبس است كه بيش از هزار سال عمر دارد.

ارتفاع اين درخت حدود 25 متر، محيط تنه در ارتفاع 5/1 متري 5/6 متر و عمر آن بيش از هزار سال تخمين زده مي‌شود. 

 با توجه به تعريف اثر طبيعي يعني اثري كه غيرقابل تقليد و غيرقابل جانشين باشد و همچنين قدمت درخت و مجاورت آن با قلعه قديمي خرو، اين درخت به عنوان اثر ملي شناخته مي‌شود. 

 قلعه خرو را از ديگر آثار تاريخي ديدني روستاي خرو طبس معرفي كرد و بيان داشت: اين قلعه كه مربوط به دوره صفوي است از قلوه سنگ، برفراز تپه‌اي مشرف به روستاهاي خرو عليا و خرو سفلي با ميدان ديد وسيع بنا شده است. 

 قلعه خرو يك قلعه دفاعي با اندازه 18 در 21 متر و ديوارهايي با پهناي 2 متر است كه در هر چهار گوشه آن برجي ساخته شده است. قيصري عنوان داشت: احتمالا با توجه به نزديكي قلعه به باغ دلگشا كه باغ حاكم طبس بوده است، بعيد به نظر نمي‌رسد كه اين قلعه مورد استفاده حاكم طبس و خانواده وي در هجوم‌ها بوده است. وي گفت: قلعه روستاي خرو طبس به شماره 21698 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.

 ديواره‌هاي بلند دره، حفره‌ها و كانال‌هايي ديده مي‌شود كه با نظم خاص و مهندسي حساب شده‌اي بنا شده‌ است كه به آن خانه گبر گفته مي‌شود. وي ادامه داد: هركدام از اين حفره‌ها كه قدمت آن به دوران ساسانيان يعني حدود 1500 سال قبل مي‌رسد، مقطعي از كانالي هستند كه در داخل آن بعد از چاه‌هايي كه به ارتفاع حدود 10 متر هستند به دالان بالا مي‌رسيم كه به اتاقك‌هايي منتهي مي‌شود.

قوس تونل‌هاي بالايي خانه‌هاي گبر همانند قوس‌هاي بناهاي دوران ساسانيان است كه البته راه دسترسي به داخل اين خانه‌ها مشكل و تنها با وسايل كامل صخره‌نوردي و كوهنوردي و توسط افراد خبره ورود به داخل آن امكان‌پذير است. وي عنوان داشت: پس از حدود 35 دقيقه پياده‌روي در داخل كال سردره و برخلاف جريان آب، به چشمه‌هاي متعدد آب به ويژه چند چشمه آبگرم مي‌رسيم كه بزرگ‌ترين چشمه از درون حفره‌اي منشا مي‌گيرد كه به حمام مرتضي‌علي معروف است.

اندكي بالاتر از اين چشمه، دره بسيار بسته و تنگ شده و از دو طرف، چشمه‌هاي كوچكي به صورت نوارهاي آويخته شده از دره كه با وزيدن نسيمي اشكال زيبايي را پديد مي‌آورند به درون دره سرازير مي‌شوند و منظره چشم‌نوازي با عطر آب ايجاد مي‌كنند. وي گفت: در ادامه دره‌ي مسير چشمه آبگرم حمام مرتضي‌علي به طاق زيباي شاه‌عباسي برخورد مي‌كنيم كه بيش از 700 سال قدمت دارد و ميان دو كوه نزديك به هم ساخته شده و بنايي آجري است كه در قسمت بالا و يا تاج آن سنگ به كار رفته است. 

 طاق‌بند در قسمت پايين شامل طاقي است آجري كه پاكار آن بر كوه‌هاي سنگي دو طرف رودخانه قرار دارد و بلنداي طاق تا زير تيزه آن 17 متر و بلنداي آن 30 متر تخمين زده مي‌شود كه اين طاق قديمي‌ترين بخش بناست كه دو قسمتي بودن بنا از نظر زمان ايجاد آن به خصوص از طرف پشت طاق‌بند به خوبي قابل مشاهده است.

نكته جالب در اين طاق چگونگي قرار گرفتن آجرهاي آن است كه به پهناي معيني محدود نشده، بلكه به صورت شعاعي تا بدنه كوه ادامه يافته و طاقي با مقاومت بسيار زياد به‌وجود آورده است و قسمت بالاي بند هم كه با قلوه‌سنگ ساخته شده است سومين مرحله مرمت يا ايجاد بند است.

در قسمت بالا، بند حالت قوسي به خود گرفته تا بتواند در پهناي بيشتر دهانه‌ي دره در برابر فشار آب مقاومت بيشتري كند و اين نكته يكي از راه‌حل‌هاي قابل توجهي است كه معماران ايراني با درك صحيح از مقاومت مصالح و مقاومت شكلي بناها، آن را دريافته و به‌كار گرفته‌اند كه احتمالا بازسازي‌هاي آخر به دستور شاه عباس انجام شده است. ‌روستاي خرو در 25 كيلومتري شمال شرق طبس با اقليم ييلاقي در منطقه‌اي كوهستاني واقع و داراي امكانات اقامتي و رفاهي مناسب است. از جاذبه‌هاي مهم اين روستا قلعه خرو، طاق شاه‌عباسي، چشمه آب‌گرم معدني مرتضي‌علي، چشمه جعفري، درخت سرو كهن سال و خانه گبر است. مبدا آبي كه اغلب مزارع و باغات طبس را مشروب مي‌كند و از طريق نهر آبي به طبس منتقل مي‌شود از اين ناحيه منشاء مي‌گيرد.

برای دیدن طاق شاه عباسی که به سد شاه عباسی هم معروف است، باید به روستای 700 ساله خرو و در فاصله ‪27‬ کیلومتری شهر طبس سفر کنید. جایی در نزدیکی چشمه آب گرم مرتضی علی (ع) که قبلا درباره اش مفصل نوشته ایم.

بالاتر از این چشمه، دره تنگی وجود دارد که در آن طاق شاه عباسی بنا شده است. قدمت این طاق را به دوره صفویه نسبت می دهند و معتقدند که سنگ نگاره‌های بزکوهی که بر آن حک شده اند، نمادی از درخواست فراوانی آب، زایندگی و فراوانی نعمت است. عده ای هم این بزها را نمادی از فرشتگانی می دانند که برای نگهبانی آب، افزایش و فراوانی نعمت بر دیواره‌های طاق دعا می کنند.

اگر گذارتان به طبس و روستای خرو افتاد، بعد از تماشای این سد جالب و شگفت انگیز حتما سری هم به چشمه دیدنی مرتضی علی بزنید که برگ های جدیدی برای غافلگیری شما رو خواهد کرد!

این چشمه در آن واحد دو بخش سرد و گرم دارد که به موازات یکدیگر جریان پیدا می کنند. به این معنی که یک سمت چشمه سرد و سمت دیگر آن گرم است و شما با قدم زدن در آن می توانید یک پای خود را در آب سرد چشمه فرو کنید و پای دیگرتان را در آب گرم آن!

دلیل این اتفاق آن است که آب گرم چشمه از دیواره سمت راست به داخل رودخانه می ریزد و همین، اختلاف دمایی را در چشمه ایجاد می کند که گاهی به 10درجه هم می رسد! غلظت بیشتر آب گرم و تفاوت ساختاری آن با آب سرد جاری در كف رودخانه باعث می‌شود که این آب ها تا مسافت حدود سیصد متری بستر رودخانه هم پیش بروند در حالی که به طور کامل با هم مخلوط نشده اند و در بستر رودخانه قابل تفکیک هستند! به این ترتیب می بینید که در یك طرف رودخانه آب سرد و در طرف دیگر آب گرم جریان دارد.